Wielkopolska w pigułce (2004 r.)

• powierzchnia: 29 826 km² (9,5% powierzchni kraju)
• stolica regionu: Poznań
• ludność: 3362 tys. (8,7% ludności kraju)
• gęstość zaludnienia: 113 osób na km² (średnia krajowa: 122)
• PKB na mieszkańca*: 22 256 zł (średnia krajowa: 21 366 zł)

* dane z 2003 r.

Wartość PKB na mieszkańca jest w Wielkopolsce trzecią najwyższą w kraju. Powstaje głównie w usługach rynkowych oraz przemyśle i budownictwie. Nowoczesne i konkurencyjne w stosunku do innych regionów jest wielkopolskie rolnictwo i przetwórstwo rolno-spożywcze.

Region wielkopolski jest położony w zachodniej części Polski. Graniczy z województwami: lubuskim, zachodniopomorskim, pomorskim, kujawsko-pomorskim, łódzkim, opolskim i dolnośląskim. Jest drugim pod względem wielkości województwem w kraju (powierzchnia regionu wynosi 29 826 km²). Mieszka tu ponad 3 mln ludzi (3. miejsce w kraju, prawie 9% ludności Polski); gęstość zaludnienia jest niższa od średniej - wynosi 113 osób na km². Wskaźnik urbanizacji jest także nieco niższy od średniej krajowej. Stolicą regionu jest Poznań, miasto o bogatej przeszłości, centrum gospodarcze, naukowe i kulturalne Wielkopolski. Innymi większymi miastami, ośrodkami życia społeczno-gospodarczego w swoich regionach są Kalisz (najstarsze polskie miasto, którego udokumentowana historia sięga II wieku n.e.), Konin, Piła, Ostrów Wielkopolski, Gniezno i Leszno. Wielkopolskie leży na skrzyżowaniu ważnych europejskich szlaków komunikacyjnych: wschód - zachód z Berlina przez Poznań, Konin, Warszawę do Moskwy, oraz północ - południe z Pragi przez Wrocław, Leszno, Poznań nad Bałtyk. W Poznaniu znajduje się międzynarodowy port lotniczy Ławica.

W roku akademickim 2004/2005 działały 33 uczelnie wyższe (12 państwowych, 21 niepaństwowych). Większość uczelni skupiona jest w Poznaniu. Samodzielne szkoły wyższe działają też w Lesznie, Pile, Jarocinie, Koninie, Gnieźnie oraz Kaliszu. Pod względem liczby studentów (161 tys.) region zajmuje piąte miejsce w kraju. Niemal co dziesiąty mieszkaniec województwa legitymuje się wyższym wykształceniem.

Dynamicznie rozwijającym się kierunkiem przedsiębiorczości na terenach wiejskich jest agroturystyka. Środowiska wiejskie aktywnie wykorzystują pomocowe fundusze strukturalne. Problemem regionów wiejskich, podobnie jak w innych częściach kraju, pozostaje bezrobocie, niemal jedną trzecią bezrobotnych na wsi stanowią ludzie, którzy nie przekroczyli 24. roku życia. Ogólna stopa bezrobocia rejestrowanego w Wielkopolsce jest jedną z najniższych w Polsce. Według danych GUS z końca czerwca 2006 r., w województwie było ponad 186,5 tys. zarejestrowanych bezrobotnych - to jest 12,9% aktywnych zawodowo (średnia krajowa 16%).

W Wielkopolsce przeważają małe i średnie przedsiębiorstwa, mobilne i elastyczne w dostosowywaniu się do zmieniającej się sytuacji na rynku. Pod koniec 2005 roku zarejestrowanych było ponad 341 tys. przedsiębiorstw, w tym 94,45% takich, w których pracowało do 9 osób (ponad 322 tys. mikroprzedsiębiorstw), 4,54% podmiotów o liczbie pracujących od 10 do 49 osób, (ponad 15,5 tys. małych przedsiębiorstw) i 0,88% podmiotów o liczbie pracujących od 50 do 249, (ponad 3 tys. średnich przedsiębiorstw). Dużych firm zatrudniających ponad 250 osób na koniec grudnia 2005 roku było 429, co stanowiło 0,13% wszystkich podmiotów zarejestrowanych w województwie wielkopolskim. Sektor małych i średnich przedsiębiorstw odgrywa dominującą rolę jako pracodawca. Na ogólną liczbę pracujących w Wielkopolsce, wynoszącą 1 209,9 tys. osób, na koniec 2004r., udział pracujących w MŚP wynosił około 77,1%, przy średnim udziale w kraju - 74,2%. Najwięcej małych i średnich firm na 1000 mieszkańców działa w Poznaniu i w podregionie poznańskim (154,0 i 104,1), natomiast najmniejsze nasycenie ma miejsce w podregionie konińskim - 67,1.

Rozwijają się - często również dzięki nakładom kapitału zagranicznego  przemysły: samochodowy (Volkswagen, MAN, Solaris Bus & Coach) i maszynowy (SKF), odlewniczy, farmaceutyczny (GlaxoSmithKline), kosmetyczny (Beiersdorf), meblarski, gospodarstwa domowego (Amica), szklarski i ceramiczny, oponiarski (Bridgestone), oświetleniowy (Philips Lighting), włókienniczy i odzieżowy. W przedsiębiorstwa przemysłu spożywczego inwestują firmy: Nestlé, Bestfoods i Unicom Bols.

Do końca 2004 roku w Wielkopolsce zlokalizowano 257 inwestycji zagranicznych (BIZ), co stanowi 8,2 % wszystkich tego typu inwestycji w kraju. Zlokalizowanie w Poznaniu centrum badawczo-rozwojowego koncernu GlaxoSmithKline, czy Microsoftu oraz usytuowanie nowoczesnych usług Business Process Offshoring (BPO) przez KPMG i Arvato Services Bertelsmann świadczy o dużej atrakcyjności inwestycyjnej, a z drugiej strony zapewnia napływ nowych technologii.

W 2004 roku wielkość nakładów na działalność B+R wyniosła w Wielkopolsce w cenach bieżących 372,6 mln zł (110,8 zł/na 1 mieszkańca, w Polsce - 135,0 zł). Wartość ta stanowiła prawie 7,2% nakładów ogółem na ten sektor w Polsce. Od 2001 roku następuje zarówno nominalny spadek nakładów na ten sektor, jak i w relacji do PKB, podobnie jak w skali kraju, a przeciwnie do sytuacji w Unii Europejskiej, gdzie nastąpił wzrost nakładów. W roku 2003 wskaźnik ten dla województwa wynosił 0,48% (Polska 0,56%, UE 1,92%) i był niższy od wskaźnika z roku 1995, który stanowił 0,5% PKB (Polska 0,69%, UE 1,84%). Wielkości nakładów na działalność badawczo-rozwojową finansowaną przez przedsiębiorstwa w 2004 roku osiągnęła zaledwie 0,1% PKB.

W produkcji przemysłowej stosunkowo duży - jednak niewystarczający w stosunku do wymogów - jest udział sektorów wysokiej i średnio-wysokiej techniki. Wynosi on około 20%. Działalność innowacyjną prowadziło w 2004 roku 21,1% przedsiębiorstw regionu.

Wielkopolska obfituje w surowce energetyczne: węgiel brunatny, gaz ziemny, ropę naftową, torf, w tym borowiny  torf wykorzystywany w celach uzdrowiskowo-leczniczych. Wielkopolska jest regionem atrakcyjnym turystycznie. Jedną czwartą powierzchni zajmują lasy. Główną rzeką regionu jest Warta - największy dopływ Odry. Jest ona drogą wodną I klasy, żeglowną na odcinku ponad 300 km. Znajdują się tu malowniczo położone, różnorodne jeziora, z największym, o powierzchni ponad 1000 hektarów Jeziorem Powidzkim.

Obszary chronione zajmują prawie jedną trzecią powierzchni regionu; część Drawieńskiego Parku Narodowego znajduje się w Wielkopolsce. Przez teren województwa przebiega wiele rodzajów szlaków turystycznych - rowerowych, konnych, pieszych, rzecznych i jeziornych. Przebiegają tędy również szlaki kulturowe: Piastowski, Cysterski i Romański. Wiele jest cennych zabytków kultury materialnej: kościołów, pałaców, zamków. Rozwija się turystyka pielgrzymkowa (Brama Tysiąclecia nad Jeziorem Lednickim, sanktuarium w Licheniu). W Poznaniu znajduje się ośrodek sportowo-rekreacyjny Malta z torem regatowym klasy międzynarodowej i czynnym cały rok stokiem narciarskim.

Silne strony województwa:

• zróżnicowana struktura gospodarcza, duża dynamika przedsiębiorczości
• inwestycje kapitału zagranicznego
• zasoby surowców naturalnych
• rozwinięte rolnictwo, duża wydajność gospodarstw
• dobra baza edukacyjna i akademicka, potencjał naukowo-badawczy
• korzystne położenie geograficzne
• dobra infrastruktura komunikacyjna, lądowa i rzeczna
• Międzynarodowe Targi Poznańskie
• wysoka aktywność społeczności lokalnych
• walory przyrodnicze, bogate dziedzictwo kulturowe regionu
  

Największe miasta (dane z końca 2005 r.):

• Poznań 567 882
• Kalisz 108 841
• Konin 80 838
• Piła 75 144
• Ostrów Wielkopolski 72 672
• Gniezno 70 145
• Leszno 63 970
• Śrem 30 283
• Swarzędz 29 766
• Turek 29 437
  

Powiaty:

• grodzkie 4
• ziemskie 31
  

Gminy:

• miejskie 19
• miejsko-wiejskie 90
• wiejskie 117
  

Subregiony:

• kaliski

Obejmuje 10 powiatów: gostyński, jarociński, ziemski kaliski, grodzki kaliski, kępiński, krotoszyński, ostrowski, ostrzeszowski, pleszewski i rawicki. Kalisz jest drugim po Poznaniu największym miastem regionu.
Największą rolę w gospodarce subregionu odgrywa Kalisko-Ostrowski Okręg Przemysłowy, w którym dominuje przemysł spożywczy oraz elektromaszynowy, włókienniczy i odzieżowy

• koniński

Obejmuje wschodnią część województwa. W jego skład wchodzą powiaty: kolski, koniński, słupecki i turecki oraz miasto Konin.
Najistotniejszym bogactwem naturalnym jest węgiel brunatny, którego złoża znajdują się w centralnej części subregionu. Drugi ważny surowiec to sól kamienna, której wysad znajduje się w rejonie Kłodawy. Rocznie wydobycie węgla brunatnego na ziemi konińskiej stanowi blisko 30% krajowej produkcji tego surowca, a wytwarzana tu energia elektryczna - to ok. 10% produkcji krajowej. Aluminium Konin - Impexmetal S.A. (dawniej Huta Aluminium „Konin” S.A.) jest największym polskim producentem wyrobów walcowanych z tego metalu.

• pilski

Obejmuje jego część północną województwa, powiaty: złotowski, czarkowsko-trzcianecki, chodzieski, wągrowiecki i pilski. Głównym ośrodkiem subregionu jest Piła.
Subregion ma najwyższy w województwie wskaźnik zatrudnienia w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw (76,5 % ogółu pracujących poza rolnictwem indywidualnym).
Duży potencjał rozwojowy ma turystyka. Znajdują się tutaj największe w województwie wielkopolskim kompleksy leśne (Puszcza Notecka, Lasy nad Gwdą).

• poznański

Obejmuje środkową i zachodnią województwa z trzema głównymi ośrodkami: Poznaniem, Gnieznem i Lesznem. Subregion zatrudnia ponad 1/5 ogółu pracujących w przemyśle województwa, wytwarzając około 1/3 jego produkcji sprzedanej. Największy jest tutaj udział przemysłu spożywczego oraz produkcji pojazdów mechanicznych. Jest tu zarejestrowanych najwięcej podmiotów gospodarczych na 1000 mieszkańców (104,1) w województwie.